Гэрлээр тархины эсийг удирдах аргыг нээсэн гурван эрдэмтэн Нобелийн шагнал хүртлээ

2026 оны Анагаах ухаан, физиологийн салбарын Нобелийн шагналыг тархины мэдрэлийн эсийн үйл ажиллагааг гэрлийн тусламжтай нарийн удирдах боломжийг нээсэн гурван эрдэмтэнд олголоо.

Шведийн Каролинска хүрээлэнгийн Нобелийн ассамблей аравдугаар сарын 5-нд АНУ-ын эрдэмтэн Карл Дейссерот, Германы судлаачид Петер Хегеманн, Георг Нагель нарыг “гэрлээр идэвхждэг ионы сувгууд болон оптогенетикийн талаарх нээлтүүд”-ийнх нь төлөө шагнаж буйгаа зарлав.

Тэдний судалгааны үр дүнд хөгжсөн оптогенетик арга нь амьд тархины тодорхой мэдрэлийн эсүүдийг гэрлийн тусламжтай идэвхжүүлэх эсвэл ажиллагааг нь зогсоох боломж олгодог.

Энгийнээр тайлбарлавал, эрдэмтэд тархины сая сая мэдрэлийн эсээс тодорхой хэсгийг сонгон “асааж, унтраах” замаар тухайн эсүүд ой санамж, сэтгэл хөдлөл, зан үйлд ямар үүрэгтэйг судлах боломжтой болсон гэсэн үг.

Энэхүү судалгааны эхлэл 2000-аад оны эхэн үед тавигджээ. Петер Хегеманн, Георг Нагель нар гэрэлд мэдрэмтгий замгийн уургийг судалж, цэнхэр гэрлийн нөлөөгөөр эсэд цахилгаан дохио үүсгэх чадвартайг тогтоосон байна. Харин Карл Дейссерот уг зарчмыг мэдрэлийн эсүүдэд ашигласнаар орчин үеийн оптогенетикийн арга хөгжих суурь тавигджээ.

Өдгөө энэ технологийг дэлхийн олон лабораторид тархины үйл ажиллагаа, мэдрэлийн сүлжээ, ой санамж, сэтгэл хөдлөл болон мэдрэлийн болон сэтгэцийн эмгэгийн механизмыг судлахад ашиглаж байна.

Нобелийн шагналт гурван эрдэмтэн 12 сая швед крон буюу ойролцоогоор 1.2 сая ам.долларын шагналын санг хуваан хүртэнэ.

Карл Дейссерот АНУ-ын Стэнфордын их сургууль, Петер Хегеманн Берлиний Хумбольдтын их сургууль, Георг Нагель Вюрцбургийн их сургуульд тус тус ажилладаг.

Анагаах ухаан, физиологийн салбарын шагналыг зарласнаар 2026 оны Нобелийн долоо хоног албан ёсоор эхэлж байна.