Монгол Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооноос “Гадаад улсын зарим иргэний холбогдсон гэмт хэрэгт Монгол Улсын талаар дурдагдсан асуудлын хүрээнд хүний эрх, эрх чөлөөг хангах” сэдэвт ерөнхий хяналтын сонсголыг өнөөдөр (2026.10.07) зохион байгуулж байна.
Хууль зүйн байнгын хорооны 2026 оны 09 дүгээр тогтоолоор товлосон тус сонсголыг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Баярбаатар даргалав. Байнгын хорооны 28 гишүүнээс 15 нь буюу УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд, Г.Дамдинням, Б.Дэлгэрсайхан, Б.Тулга, Э.Батшугар, Х.Баасанжаргал, П.Сайнзориг, Ж.Баярмаа, Х.Тэмүүжин, Да.Цогтбаатар, Н.Алтанхуяг, Л.Соронзонболд, М.Нарантуяа-Нара, Л.Мөнхбаатар, Б.Баярбаатар, Дам.Цогтбаатар, Л.Мөнхбаясгалан, С.Амарсайхан нар сонсголд оролцлоо.
Сонсголоор Жеффри Эпштейний хэрэгтэй холбоотойгоор гадаад улсын эрх бүхий байгууллагаас нийтэд ил болгосон материал, мэдээлэлд Монгол Улсын талаар дурдагдсан асуудлаар холбогдох байгууллага, албан тушаалтны мэдээлэл, тайлбарыг сонслоо. Парламентын хяналт, шалгалтын хүрээнд бодит нөхцөл байдлыг нээлттэй сонсож, холбогдох мэдээллийн эх сурвалж, үнэн зөв байдал, хууль зүйн үндэслэлийг нягтлан тодруулахад өнөөдрийн сонсголын зорилго чиглэнэ гэдгийг даргалагч онцоллоо.
Түүнчлэн Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуульд заасны дагуу хоёр төрлийн сонсголыг хийдэг. Өнөөдрийн сонсгол нь ерөнхий хяналтын сонсгол тул Хянан шалгах түр хорооны сонсгол шиг тодорхой нэр бүхий хүн дуудаж асуух боломжгүй, тухайн асуудал нь хууль тогтоомж зөрчсөн эсэх, төрийн байгууллага, албан тушаалтан хууль тогтоомжид заасан чиг үүргээ хэрэгжүүлсэн эсэх талаар олон нийтэд мэдээлэл өгч, иргэдийн мэдэх эрхийг хангана гэв. Дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан Жеффри Эпштэйний гэмт хэргийн асуудалд улс орнууд анхаарал хандуулж, 14 улс мөрдөн шалгах ажиллагаа эхлүүлж, 8 улс парламентын түвшинд авч хэлэлцэн, сонсгол зохион байгуулах, Засгийн газарт асуулга тавих, Парламентын хяналтын хорооноос сайд нарыг дуудаж асуулт тавих зэрэг арга хэмжээг авсан талаар танилцуулсан юм.
Хүний эрхийн Үндэсний Комиссоос “ХЭҮК-оос хүн худалдаалах гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх болон хүүхдийн эрхийг хамгаалах чиглэлээр авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ” сэдвээр танилцуулга хийв. ХЭҮК-ын гишүүн Ж.Хунан, сонсголын сэдэвт холбогдох асуудлаар хүний эрх зөрчигдсөн гэх гомдол, мэдээлэл ирээгүй. Гэхдээ насанд хүрээгүй хүмүүсийн эрх, эрх чөлөөг хангах, хамгаалах, хүн худалдаалах гэмт хэрэг, охид, эмэгтэйчүүдийг бэлгийн мөлжлөгт өртүүлсэн эсэх асуудлаар хүний эрхийн олон улсын байгууллагуудаас манай улсад зөвлөмж ирүүлсэн. Цахим орчинд хүүхэд гэмт хэргийн золиос болохоос сэргийлэх чухал болохыг дурдлаа.
Үргэлжлүүлэн Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны Гэр бүлийн бодлогын газрын дарга Д.Мөнгөнтуул “Монгол Улс дахь хүүхэд үрчлэлтийн эрх зүйн үндэс ба гадаад үрчлэлтийн өнөөгийн нөхцөл байдал, шинэчлэл”-ээр мэдээлэл танилцууллаа. Сонсголын үеэр шинжээч “Жеффри Эпштэйн ба Хүүхэд, эмэгтэйчүүдийн эрхийн асуудал”-тай холбоотой асуудлын талаарх танилцуулга”-ыг илтгэв. Шинжээчийн дүгнэлтийг танилцуулахдаа, гадаад улсын зарим иргэний холбогдсон гэмт хэрэгт Монгол Улсын талаар дурдагдсан цахим мэдээллүүдийг эх сурвалжийн хамт, Ерөнхийлөгч асан хүний үүсгэн байгуулсан хүүхдийн асрах байгууллагын талаар, “Өнөр бүл” төвөөс 22 хүүхэд авсан, тэдгээр хүүхдүүд одоо хаана, юу хийж аж төрж явааг судалсан гэв. Дөрвөн хүүхэд хил нэвтэрсэн гэсэн мэдээлэл байгаа. Нэг хүүхдийн мэдээлэл зөрсөн гэв. Түүнчлэн сураггүй болсон нэг хүүхдийн тухай тухайн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр цацагдсан гэх бичлэгийг сонсголын үеэр дэлгэцээр үзүүллээ.
Эпштейнтэй холбогдох гэмт хэрэг, хүчирхийлэлд монгол охид өртсөн эсэхийг цахим шууданд үндэслэн уулзсан, шууд болон шууд бус харилцаатай хүн байсан. Монгол охид Америк улс руу аялах визийн хүсэлт өгч, бэлгийн дарамтад өртсөн нь тогтоогдож байна гэж дүгнэснээ шинжээч мэдээллээ.
Сонсгол даргалагч, эдгээр 24 хүүхдийг өргөж авсан, асарсан гэх үндэслэлгүй, хүүхдүүдийн мэдээлэл бүрхэг. Овог солигдоогүй учраас үрчилсэн гэж үзэх боломжгүй байна гэв.
Сонсголын үеэр үг хэлэхээр хүсэлт өгсөн иргэдийн төлөөллөөс байр сууриа илэрхийллээ. Тэд тухайн асуудалд нэр холбогдсон албан тушаалтнуудыг хууль, хяналтын байгууллагууд шалгах ёстой, улс орны чухал мэдээллийг гадагш алдсан байж магадгүй гэцгээсэн. Хариуцлагын тогтолцоо эрх мэдэлтнүүдэд үйлчлэхгүй байгааг иргэд сануулж байлаа.
Өөрийгөө өнчин хүүхдүүдийн төлөөлөл гэж танилцуулсан залуу “Хүүхдийн ирээдүй хөгжлийн гарц Болор сан”-тай холбогдсон 20-иод хүүхэд бүгдээрээ бүтэн өнчин байсан, 20 гаруй жилийн хугацаанд сураг чимээ байхгүй, дүү нартайгаа уулзах хүсэлтэйгээ илэрхийлэв. “Өнөр бүл” төвд багшилдаг байсан гэх эмэгтэй тэдгээр хүүхдүүдийн тухай дурсаж, байнга санаа зовж, санаж явдаг тухайгаа ярилаа. Сонсгол даргалагч, хүүхдүүдийн хаяг, байршил мэдээллийг Ажлын хэсгээс судалсан, шинжээчдийг томилж ажиллуулсан. Хүүхдүүд бүгд оршин суугаа хаягтаа байгаагүй гэв.
Төрийн үйл хэрэгт, тэр тусмаа хяналтын ерөнхий сонсголд иргэдийг нээлттэй оролцуулж, үг хэлэх боломжоор хангаж байгаад оролцогчдын зүгээс талархал илэрхийлж байлаа.
Дэгийн дагуу сонсголыг зохион байгуулах үеэр УИХ-ын гишүүнд асуулт тавьж, байр суурь илэрхийлэв. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа, бүтэн өнчин хүүхдүүдийн мэдээллийг нягтлан асуулт тавьсан юм. Цагдаагийн байгууллагаас, дээр дурдсан 24 хүүхдийн 15 нь тодорхой хугацаанд гадаадад зорчиж байсан гэж хариуллаа.
Төрийн байгууллагуудаас ирүүлсэн бүх мэдээлэл зөрүүтэй байгаа нь хүндрэл учруулж буйг сонсгол даргалагчаас дахин сануулсан. Монгол Улс Хүүхдийн эрхийн конвенцод 36 жилийн өмнө нэгдсэн орсон атлаа хүүхдүүдээ бүртгэж, хамгаалж чадахгүй байгаа асуудлыг сонсголд оролцогчид болон УИХ-ын гишүүд хөндлөө. Энэ асуудлаар УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо Ажлын хэсэг байгуулж, хяналт шалгалт явуулна хэмээн дэд хорооны дарга Х.Баасанжаргал өгүүлсэн. Тэрбээр, Монгол Улсын Засгийн газар олон улсын гэрээний үүргээ биелүүлж, Хүүхдийн эрхийн асуудлаарх тайлангаа илгээх ёстойг санууллаа.
“Өнөр бүл” төвийн захирал М.Өлзийчимэг гишүүдийн асуултад хариулахдаа, тус төвөөс 26 хүүхэд явсан гэсэн мэдээлэл өгөв. Мөн алга болсон гэх хүүхдүүд манайд өсөж бойжоод насанд хүрч бие даан амьдарч байгаа гэлээ. Харин цагдаагийн байгууллагын төлөөлөл тэдгээр 24 хүүхдээс гэмт хэргийн хохирогч болсон тохиолдол байхгүй гэж хариуллаа. Одоогийн байдлаар хүүхдүүд бүгд насанд хүрсэн, тэдний 18 нь нийгмийн даатгалын шимтгэл төлдөг. Тухайн үед олонх нь долоон настай, 3-4 орчим насны хүүхдүүд байсан талаар холбогдох байгууллагын төлөөлөл тайлбарласан.
УИХ-ын гишүүн М.Нарантуяа-Нара, өнчин хүүхдүүдээр сурталчилгаагаа хийх бол хамгийн хүн чанаргүй зүйл болох талаар, хувь хүний мэдээлэл гэх нэрийн дор асуудлыг нуун дарагдуулж ирсэн талаар, УИХ-ын гишүүн С.Амарсайхан, эдгээр хүүхдүүдэд хүн ёсоор хандаж, холбогдох байгууллагууд өнөөдрийг хүртэл уулзаагүйг, УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан, С.Эрдэнэболд нар хүүхдийн эрхийн асуудлыг анхаарах шаардлагатайг хөндөж байр суурь илэрхийллээ.
Тухайн асуудалд нэр дурдагдаад байгаа албан тушаалтнуудаас сонсголын дундуур оруулж, тайлбар мэдээлэл авах саналыг оролцогчдоос гаргахад, ерөнхий хяналтын сонсгол нь тодорхой нэр бүхий хүн дуудаж асуух боломжгүй, үг хэлэх, асуух, оролцогчдыг дэгийн дагуу урьдчилан нээлттэй зарлаж бүртгэсэн гэж сонсгол даргалагч тайлбарлав. Сонсгол үдээс хойш "Монгол Улсын байгалийн баялаг ба Нөлөөлөл", "Сонгууль, улс төр дэх оролцоо" сэдвээр үргэлжилж, шинжээчдийн танилцуулга, мэдээллийг сонсоно гэж Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас мэдээллээ.