Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны өнөөдөр (2026.10.01)-ийн хуралдаан 14.49 цагт Улсын Их Хурлын гишүүн М.Ганхүлэг, М.Энхцэцэг, Ж.Баясгалан, С.Зулпхар, П.Наранбаяр, Л.Энхнасан, М.Сарнай, С.Эрдэнэбат, Ц.Мөнхтуяа, Д.Бум-Очир, Т.Мөнхсайхан, Ш.Бямбасүрэн, О.Саранчулуун, Б.Хэрлэн, Ж.Чинбүрэн, Ж.Галбадрах нарын буюу 53.3 хувийн ирцтэйгээр эхэллээ. Байнгын хорооны хуралдааныг Улсын Их Хурлын гишүүн П.Наранбаяр удирдан явуулав.
Хуралдаанаар Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хоёр дахь, Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулиудад өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь, төсвийн тодотголтой хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг явууллаа.
Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийг хийлээ
Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2027-2028 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийг зүйл бүрээр явууллаа.
Хуулийн төсөлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бейсен асуулт тавьж, эмнэлгүүдийн өр төлбөр өсөн нэмэгдэж, зарим тохиолдолд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ доголдох хэмжээнд хүрснийг хэрхэн шийдвэрлэхийг асууж, шатахууны үнийн өсөлт хөдөө орон нутгийн эмнэлгүүдийн үйл ажиллагаанд дарамт болж байгааг анхааруулав. Төсвийн тодотголын хүрээнд нийт 1.4 их наяд төгрөгийн өөрчлөлт тусгаснаас 1.0 их наяд орчим төгрөг нь боловсрол, эрүүл мэнд, төрийн үйлчилгээний салбарын цалин хөлсний нэмэгдэл, мөн ахмад настанд олгох суурь тэтгэвэр зэрэгт зарцуулагдана гэдгийг Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр тодотгов. Эрүүл мэндийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Н.Эрдэнэбаяр эмнэлгүүдийн өр, төлбөрийн асуудлыг ажлын хэсэг гарган судлуулж байгаа гэлээ.
Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Баясгалан улсын төсвийн дунд хугацааны стратегийн баримт бичиг болон төсвийн хүрээний мэдэгдлийг тогтвортой баримталж ажиллах шаардлагатайг онцолж, энэ нь басхүү мөрөөдлийн шинжтэй байж болохгүй гэсэн юм. 2026 оны наймдугаар сарын байдлаар инфляцын түвшин 12.5 хувьд хүрчихсэн байхад Засгийн газар ирэх онд 8.0 хувьд барина гэж төсөөлж байгаа нь хэр бодитой вэ гэсэн асуултыг тавьж, түлш шатахуун, махны үнэ, төсвийн зардлын өсөлт, уул уурхайн орлогын савлагаа зэрэг хүчин зүйлс инфляцыг улам нэмэгдүүлж байгааг анхааруулав. Мөн тэрбээр экспортын өсөлтийг Засгийн газрын бодлогын үр дүн гэхээсээ дэлхийн зах зээлийн үнийн өсөлттэй холбоотой гэж үзэж байгаагаа илэрхийллээ.
Монгол Улсын макро эдийн засгийн үзүүлэлтүүд тааруу биш байгааг Тэргүүн Шадар сайд танилцуулаад нүүрсний экспорт 47 хувь, зэсийн экспорт 22 хувь өсөж, валютын нөөц 8.3 тэрбум ам.долларт хүрсэн гэдгийг онцлов. Тэрбээр инфляцад нөлөөлж байгаа гол хүчин зүйл нь хүнсний нийлүүлэлт болохыг хэлж, мах 4-5 хувь, төмс, хүнсний ногоо 1.7 хувиар нөлөөлсөн гэсэн судалгааны дүгнэлтийг дурдсан юм.
Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүд зарчмын зөрүүтэй санал гаргасангүй. Иймд хуулийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг явуулсан тухай Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны санал дүгнэлтийг Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хорооны хамтарсан хуралдаанд танилцуулахаар болов.
Төсвийн тодотголтой холбогдуулан гишүүдээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй таван саналаар санал хураав
Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг дараа нь явууллаа.
Хуулийн төслүүдийн талаарх танилцуулгыг Сангийн сайд З.Мэндсайхан хийв. Тэрбээр төсвийн тодотголыг танилцуулахдаа, ахмад настны суурь тэтгэврийг хугацаанаас нь өмнө эхлүүлэх, төрийн үйлчилгээний салбаруудын цалингийн зөрүүг арилгах, урсгал зардлыг танаж иргэдийн орлого, нийгмийн хамгаалалд чиглүүлэх бодлогыг онцлов. Түүний мэдээлснээр 435 мянган ахмад настанд 2026 оны 11 дүгээр сараас эхлэн сард 100-300 мянган төгрөгийн суурь тэтгэвэр олгоход 196.3 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн бол төрийн үйлчилгээний албан хаагчдын цалинг нэмэгдүүлэх, жигдрүүлэхэд 170.1 тэрбум төгрөг тусгажээ. Мөн төсвийн байгууллагуудын тэвчиж болох зардлыг танаж, нийт 1.44 их наяд төгрөгийн хэмнэлт хийхээр тооцсон байна.
Сайдын танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Баясгалан, С.Эрдэнэбат, Ц.Мөнхтуяа, Б.Бейсен, Т.Мөнхсайхан, О.Саранчулуун, Б.Хэрлэн, Ж.Галбадрах, О.Батнайрамдал нар асуулт асууж, хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн халамж, тэтгэмж болон ахмад настнуудын тэтгэврийн хэмжээг амьжиргааны наад захын түвшинд хүргэж нэмэгдүүлэх, эрүүл мэндийн салбарын өр, төлбөрийг шийдвэрлэх, “гэрт ойр сургууль”, төрөлжсөн ахлах сургууль, хиймэл оюун ухааны лаборатори, цахим анги байгуулах төслүүдийн зардал, санхүүжилттэй холбоотой эргэлзээтэй асуудлуудыг нэг тийш болгох болон Боловсролын зээлийн сангаас олгох Монгол Улсын Багшийн Их Сургуулийн 3500 орчим оюутан тэтгэлэгийг төсвийн тодотголд тусгах гэх мэт бодитой бэрхшээлүүдийг хөндлөө.
Ирэх 2027 оны төсвийн төсөлд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх зардал суусан талаар Сангийн сайд З.Мэндсайхан тодорхой танилцуулж, төсвийн тодотгол батлагдсанаар ахмад настнуудын дундаж тэтгэвэр 955 мянган төгрөгөөс 1 сая 188 мянган төгрөг болж нэмэгдэнэ гэлээ. Эрүүл мэндийн салбарын бүтэц, менежмент, худалдан авалтын тогтолцоог шинэчлэх шаардлагатайг тус салбарын удирдлагууд онцолж, нийт өрийн 80 орчим хувь нь 10 орчим эмнэлэгт төвлөрч буйг Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газрын дарга Ц.Батбаатар тайлбарлав.
Улаанбаатар хотод ачаалал өндөртэй, гурван ээлжээр хичээллэж байгаа 38 сургуулийн асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай байгааг Боловсролын ерөнхий газрын дарга Х.Тамир тайлбарлаж, хотхоны бага сургуулиудад 9800 хүүхдийг суралцуулж байгааг болон нормоор тооцвол энэ хичээлийн жилд 705 багш дутагдаж буй гэдгийг хэлсэн бол багш мэргэжлээр суралцагчдад квот тогтоохгүйгээр тэтгэлэг олгоход 18 тэрбум төгрөг шаардлагатайг тус салбарын удирдлагууд дурдав.
Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тодотголтой холбогдуулан тус Байнгын хорооны гишүүдээс гаргасан зарчмын зөрүүтэй таван саналын томьёоллоор санал хураалт явуулахад Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжив. Үүний дотор Улсын Их Хурлын гишүүн О.Батнайрамдал, Ж.Галбадрах, О.Саранчулуун, С.Эрдэнэбат нарын гаргасан Сангийн сайдын хөрөнгө оруулалт, их засварын зардлаас 13 тэрбум 223 сая 900 мянган төгрөг хасаж, Боловсролын зээлийн сангийн төсөвт нэмж тусгах зарчмын зөрүүтэй санал дэмжигдлээ. Гэвч Сангийн сайдын хөрөнгө оруулалт, их засварын зардлууд нэгэнт нэгэнт санхүүжигдэж дууссан гэдгийг тус яамны хөгжлийн санхүүжилт, хөрөнгө оруулалтын газрын дарга Ж.Дэлгэржаргал тайлбарласан ч Улсын Их Хурлын гишүүд хүлээж авсангүй.
Төсвийн тодотголын гурав дахь хэлэлцүүлгийг явуулсан тухай санал дүгнэлтийг Төсвийн байнгын хороонд хүргүүлэхээр боллоо.
Хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг дэмжлээ
Төсвийн тодотголын төслүүдтэй хамт өргөн мэдүүлсэн Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай болон холбогдох хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг явууллаа. Мөн л хэлэлцүүлгийг төслүүдийн зүйл бүрээр явуулж, төсөл тус бүрээр санал хураалт явуулсан юм.
Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон Улсын Их Хурлын гишүүн Ө.Шижир аймаг, орон нутагт олгох төсвийн дэмжлэгүүдийн үндэслэлийн талаар тодруулж, төсвийн тодотгол батлагдахгүй тохиолдолд хүндрэл үүсэх магадлал байгааг анхааруулсан юм. Мөн аймгуудад нэг удаа орох орлогыг тогтмол орлого мэтээр тооцох төсвийг төлөвлөх нь эрсдэлтэйг сануулсан юм. Үүнд Оюутолгой ХК-ийн ногддол ашиг ч хамаарна гэдгийг тэрбээр хэлж, уул уурхайн салбарын орлогыг өсөлттэй үеийг урт хугацааны төлөвлөлтөд хамруулан тооцож, төсвийг тэлж байгааг шүүмжлэв.
Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат суурь тэтгэвэр олгож эхлэх хугацааг наашлуулж буйд талархалтай байгаагаа илэрхийлж, иргэдэд тулгарч буй инфляцын сөрөг нөлөөг бууруулахад энэ алхам дэмжлэг болно гэж үзэж байгаагаа дурдав.
Хуулийн төслүүдийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүдээс нэмэлт асуулт, зарчмын зөрүүтэй санал гараагүй тул анхны хэлэлцүүлгийг явуулсан тухай санал дүгнэлтийг Төсвийн байнгын хороонд танилцуулахаар боллоо гэж Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас мэдээлэв.